تبلیغات


بسم الله الرحمن الرحیم
روش‌های ابداعی در تدریس دین و زندگی انسان‌ها روز به روز بینش و آگاهیشان بیشتر می شود و در نتیجه هر کار و عملی را به طور تقلیدی و کورکورانه نمی‌پذیرند و تمایل دارند از نظر علمی توجیه شوند. لذا درک معنویت توأم با علم لذت بخش‌تر می شود و انسان رابطه معقول‌تری با خالق خویش بر قرار می‌کند. زیرا هر چیزی در دنیا باید تابع نظم و قانون علمی باشد تا با ثبات باشد. این شیوه تدریس نه تنها برای دانش‌آموزان شیعه و مسلمان کارآمدتر است بلکه برای تبلیغ اسلام در سایر کشورهای غیر مسلمان بسیار کارایی داشته‌( برای مثال در کشور ژاپن تحقیقات علمی وسیعی روی دین اسلام انجام شده و دانشمندان محقق بسیار مفیدتر از ما مسلمانان به اسلام نظر دارند.) بنابراین اگر احکام و معارف اسلامی توأم با توجیهات علمی بیان شوند برای دانش‌آموزان لذت‌بخش‌تر است. یکی از احتیاجات اساسی نوجوانان احتیاج به درک ارزشهای دینی و معنوی است. یک نوجوان باید ارزش مبانی دینی را درک کند و تأثیر دین را در زندگی اخلاقی مورد توجه قرار دهند. آشنا کردن جوانان به مبانی دینی و شرکت دادن آن‌ها در مراسم صحیح مذهبی رشد همه جانبه قرار دهند. آشنا کردن جوانان به مبانی دینی و شرکت دادن آن‌ها در مراسم صحیح مذهبی رشد همه جانبه شخصیت افراد را در جهات مختلف تشریح می‌کند و در این صورت تعلیم و تربیت نه تنها امر ثابت و محدود کننده‌ای نیست بلکه جنبه‌های مختلف رشد را در جهات اساسی سوق می‌دهد و رشد دائمی آن را فراهم می کند. تجربیات تربیتی باید روی تمام جنبه‌های شخصیت شاگردان تأثیر کنند، هدفهای تربیتی را باید با توجه به تغییر عادات، افکار، تمایلات، علایق و استعدادهای آن‌ها بیان نمود. و اندازه پیشرفت شاگردان را از لحاظ نزدیک شدن به آن هدف تعیین نموده و از این راه نتیجه کار و فعالیت خود و شاگردان را ارزش سنجی کرده. بعنوان مثال « هدف‌های ایمانی و اخلاقی» و هدف‌های فرهنگی باید هماهنگ با هم پیش روند. در رابطه با مبانی اعتقادی شناخت خدا و پرستش و استعانت از او، انس و محبت به خدا و شکرگذاری در پیشگاه او اشتیاق لقای او و ایمان و احترام به پیامبران الهی و اطاعت از پیامبر اسلام و امامان (ع) و مقام ولایت فقیه و محبت نسبت به آنان و ایمان به روز قیامت با « جنبه‌های اخلاقی» مثل شناخت خود، شناخت بعد الهی و کرامت انسانی توجه به خویش جهت تزکیه و رشد معنوی و الهی، کسب فضایل اخلاقی در سایه ایمان به خدا بالاخص امامت، صداقت، وفاداری و درستکاری پیراستن روان از رذایل و عادات به ایجاد روحیه صبر در برابر مشکلات و تلاش برای حل آن، پرورش احساس تعهد در برابر خدا و پرورش عواطف در فرد که آن‌ها برای خدا دوست بدارد. پاکیزگی و نظافت را به عنوان یک اصل اسلامی مورد توجه قرار دهد. «هدف‌های فرهنگی» در زمینه شناخت و پذیرش فرهنگ اسلامی، آشنایی با زبان و معارف قرآن، تقویت روحیه علمی و به کار بردن علم در عمل به طوری که ذهن و فکر و اعضای متعادل و همزمان پرورش یابند، پرورش ذوق هنری و شکوفا کردن حس زیبا شناسی به منظور درک زیبایی‌های جهان آفرینش و لذت بردن از مواهب الهی، بهره‌مندی از آداب و رسوم تا آنجا که با فطرت الهی انسان هماهنگ است، حفظ آثار فرهنگی و تاریخی و بهره‌مندی از آنها در جهت عبرت آموزی، تشویق شاگردان به پژوهش و ابداع و ابتکار و استفاده از تجربیات مفید دیگران ... اگر این عوامل هماهنگ پیش روند باعث رشد و تعالی مستمر فرد و جامعه می‌شود. الف) آیات قرآنی 1. در ابتدا قرائت صحیح قرآن توسط دبیر مربوطه همراه با رعایت اصول صحیح خواندن مثل تجوید 2. قرائت قرآن توسط دانش‌آموزانی که در امر روخوانی تسلط کافی دارند 3. در پایان قرائت قرآن توسط دانش‌آموزان ضعیف که قبلاً شناسایی شده‌اند 4. تبیین و تشریح آیات و مفاهیم قرآن با همکاری دانش‌آموزان در کلاس ( البته قبلاً دانش‌آموزان پیام و ترجمه آیات را استخراج نموده‌اند) ب) متن درس 1. در آغاز از کلیه دانش‌آموزان بطور انفرادی یا گروهی خواسته شده که متن کامل درس را حداقل به مدت 30 دقیقه مرور نموده و نکات مهم درس مشخص کنند. 2. سپس از تعدادی از دانش‌آموزان در خصوص آنچه فرا گرفته‌اند توضیح دهند. 3. آنگاه معلم با همکاری دانش‌آموزان به تعیین و تشریح متن درس و آنچه که دانش‌آموزان بدان اشاره نکرده‌اند می‌پردازد. تعمیق و تفهیم و ایجاد و خلاقیت و نوآوری در آنان، درگیر شده و سهم شده دانش‌آموزان در کلاس بویژه دانش‌آموزان گوشه‌گیر بخشی از آثار این شیوه تدریس می‌باشد. درس دهم (پایداری در عزم) یکی از مهمترین، مؤثرترین و جذاب‌ترین نوع روش تدریس و کلاسداری  علاقه ـ تعهد و تخصص در درس و رشته مربوطه است. سپس مطالعه مداوم، به روز بودن، قدرت تجزیه و تحلیل، با وضو بودن، نیت کسب تحصیل  و رضایت خداوند، به موقع رفتن و اشراف داشتن بر تدریس و مسائل جانبی کلاس. 1. اینجانب سعی داشته و دارم که در هر درس‌، بویژه درس فوق با مؤلفه‌های گوناگون مقایسه دادن شفاف با مباحث گوناگون جامعه و زندگی انسان‌ها در گذشته و حال داشته باشد. 2. قبل از ورود مبحث از آنجا که دروس دین و زندگی بصورت زنجیره‌ای است با تحلیلی متقن و مختصر از درس گذشته که بی ارتباط با درس جدید نیست سرفصل یادگیری و تجربه به نسبت فهم و بینش دانش‌آموزان مرور می‌کنم و واژه‌های کلیدی ( پایداری، عزم) اجازه می‌دهم بچه‌ها خود معنا کنند. مثال بزنند تا کلمه‌ها روان و روشن و مفهوم شود. افکار و اذهان خود را متمرکز؛ مصمم و استوار، اراده با یکی دو داستان کوتاه قرآنی و سرنوشت ملل و اقوام زمینه را مهیا می‌کنم. 3. دوام پایداری و عوامل آن: آیات مربوطه مذکور، مربوط به این مبحث را بعد از تلاوت قرآن بوسیله نوار دیگر بار به صورت صوت و ترتیل خوانده می‌شود و بعد به ترجمه و معنای آن با حوصله و تدبیر و قابل فهم بچه‌ها پرداخته می‌شود مثلاً « و سارعوا الی مغفرهٍ‌من ربکم» ابتدا شأن نزول آیه ـ مکی است یا مدنی ـ آیات قبل از آن با استفاده از قرآن مجید خوانده می‌شود؛ آیا هر کاری شتاب آن خوب است یا بد؟ چه موقع و کجا کارایی دارد؟ هدف از این آیه چیست و معنای آیه به آیه را بچه‌ها خود می‌گویند تا به جمع‌بندی جامع و تجربه کامل رسیدیم. معنا را در کتاب می‌نویسد و در دفتر ویژه هم یادداشت می‌کند. همینطور تا پایان آیات از سوره‌های مختلف قرآن که آمده است. حدود یک ساعت به این مبحث آیه با مطالب متنوع داستان‌ها، عوامل‌ها، علل‌ها، انسان ها، موفقیت‌ها و شکست‌ها اشاره می‌شود تا برای بچه کسل کننده نباشد. بهترین بهانه اشاره به عزم، اراده امام و شهداء و رزمندگان که گفتند «‌ الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا...» 4. به سراغ پیام آیات توسط دانش‌آموزان رفته و هر گروه قسمتی را می‌خوانند. الف) تسریع در انجام تصمیم : اشاره به آیات، فرمایشات ائمه معصومین علیهم السلام و نوع تصمیم خوب یا بد، احادیث با خط زیبا بر روی تابلو نوشته می‌شود. ب) توجه به حضور در پیشگاه خداوند و فرشتگان؛ با استفاده از آیات 103 انعام و 233 بقره و 10 تا 12 انفطار و عهد و پیمان با موانع نقص عهد و پیمان گفته می‌شود. 5. توجه به عاقبت و ثمرات پایداری در تصمیم؛ آیات 13 تا 14 احقاف، بهترین مثال نقش پیامبر در راستای رسالت خود، مبارزه با کفر و بت پرستی، سعه‌ی صدر، اخلاق نیکو،  محاصره شعب ابیطالب، اذیت و آزار حضرتش و عاقبت کار آن بزرگوار تا امروز که ایشان به عنوان الگو و اسوه امت اسلامی است یا نقش حضرت امام خمینی (ره) در شکل‌گیری، تداوم و پیروزی نهضت انقلاب اسلامی ایران. 6. داشتن دوست همفکر و همراه که ویژگی‌های یک دوست خوب و آثار مخرب یک دوست ناباب و مشی اخلاقی انسان‌ها با استفاده از سوره‌ی مبارکه عصر. 7. رعایت اصل اعتدال؛ با توجه به پیام احادیث ائمه معصومین علیهم السلام، رمز موفقیت‌ها و اشاره به واژه‌های افراط و تفریط در کارها، در جامعه، عمر انسان‌ها و تندروی‌ها و کینه ورزی‌ها. 8. رعایت اصل تدریج و تداوم؛ با حدیثی ذکر شده از رسول خدا و مثال‌های کوتاه و شنیدنی که از قبل آماده شده با دانش‌آموزان صحبت می‌شود و خود آن‌ها به مواردی اشاره می‌کنند و سپس رهرو آن نیست که گه تند و گهی خسته رود؛ با توجه به استنباط بچه‌ها هر کدام به گونه‌ای صحبت می‌کنند. در پایان تدبر در درس و استخراج پیام هم تکمیل می‌شود. 9. گام چهارم یا نیایش و توکل به خدا و ثابت قدم ماندن که خدا همواره ما را دوست دارد و از نیات ما آگاه‌ست. 10. خود را ارزیابی کنید؛ دانش‌آموزان به دنبال تحقیق رفته و در صورت آمادگی به کنفرانس می‌پردازند. در اندیشه و تحقیق با دقت نظر گفته می‌شود. به هر حال به نظر می‌رسد استقبال بچه‌ها از این روش خوب بوده و با استفاده بهینه به آن‌ها انتقال داده می‌شود و سعی می‌شود بدور از خستگی و تکرار کلمات و جملات دانش‌آموزان را مشتاقانه به سمت اهداف و تربیت قرآنی سوق داده شوند. برگزاری کلاس در محیطی مثل کتابخانه، به شکل گروهی و استخراج پیام آیات با استفاده از تفسیر قرآن برای دانش‌آموزان جذاب و یادگیری آن‌ها پایدارتر می‌باشد.  

گروه معارف اسلامی اداره کل آموزش و پرورش